नमस्ते, म डा. गोपाल सागर डी.सी., अर्थोपेडिक कन्सल्टेन्ट। सागर हस्पिटल (Sagar Hospital pvt.ltd) को यस स्वास्थ्य ब्लगमा यहाँहरूलाई स्वागत छ।
आजको व्यस्त जीवनशैली र खानपानका कारण युवा अवस्थादेखि वृद्धवृद्धासम्म सबैलाई सताउने एउटा प्रमुख स्वास्थ्य समस्या हो— घुँडाको दुखाइ (Knee Pain)। अर्थोपेडिक ओपीडीमा आउने धेरै बिरामीहरूको मुख्य गुनासो नै घुँडा दुख्ने, सुन्निने र हिँडडुल गर्न गाह्रो हुने गर्दछ। आज म यसै विषयमा केही महत्त्वपूर्ण र उपयोगी जानकारीहरू साझा गर्दैछु।
.
घुँडा दुख्ने मुख्य कारणहरू
घुँडाको दुखाइ कुनै एउटा मात्र कारणले हुँदैन। उमेर, चोटपटक र जीवनशैलीले यसमा ठूलो भूमिका खेल्छन्:
ओस्टियोआर्थराइटिस (Osteoarthritis): उमेर बढ्दै जाँदा घुँडाको जोर्नीमा रहेको कुरकुरे हड्डी (Cartilage) खिइँदै जानु घुँडा दुख्ने सबैभन्दा प्रमुख कारण हो।
चोटपटक (Injuries): खेलकुद, दुर्घटना वा लडेर घुँडाको लिगामेन्ट (ACL/PCL) वा मेनिस्कस (Meniscus) च्यातिँदा अचानक र कडा दुखाइ हुन्छ।
मोटोपना (Obesity): शरीरको तौल जति बढी हुन्छ, हिँड्दा वा उभिँदा घुँडामा त्यति नै बढी दबाब पर्छ, जसले गर्दा जोर्नी छिटो बिग्रिन्छ।
बाथ रोग र युरिक एसिड: बाथ रोग (Rheumatoid Arthritis) र युरिक एसिड (Gout) बढेको अवस्थामा जोर्नीहरू सुन्निने र अत्यधिक दुख्ने गर्छ।
.
ध्यान दिनुपर्ने लक्षणहरू
सामान्य दुखाइ हो वा गम्भीर समस्या भनेर चिन्न तलका लक्षणहरूमा ध्यान दिनुपर्छ:
घुँडा वरिपरि सुन्निनु, तातो हुनु र छाला रातो देखिनु।
बिहान उठ्दा घुँडा एकदमै कक्रक्क पर्नु (Stiffness) र खुम्च्याउन वा सिधा गर्न गाह्रो हुनु।
भर्याङ उक्लिँदा वा ओर्लिँदा घुँडाबाट ‘कटकट’ आवाज आउनु वा अत्यधिक दुख्नु।
टेक्दा घुँडाले शरीरको भार थाम्न नसक्नु वा घुँडा खुस्किए जस्तो महसुस हुनु।
घरेलु स्याहार र बच्ने उपाय
तत्कालको दुखाइ कम गर्न र घुँडालाई स्वस्थ राख्न केही सरल उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
R.I.C.E. विधिको प्रयोग: सुरुवाती चोट वा दुखाइमा आराम गर्ने (Rest), दिनमा ३-४ पटक बरफले सेक्ने (Ice), क्रेप ब्यान्डेज बाँध्ने (Compression) र सुत्दा घुँडालाई सिरानी राखेर उँचो बनाउने (Elevation)।
तौल नियन्त्रण: आफ्नो उचाइ अनुसार तौल सन्तुलनमा राख्नाले घुँडाको दुखाइ आधाभन्दा बढी कम हुन्छ।
नियमित व्यायाम: घुँडा वरिपरिका मांसपेशी बलियो बनाउने व्यायाम वा फिजियोथेरापी गर्ने।
सहि जुत्ताको छनोट: हिँड्दा वा दौडिँदा पैताला र घुँडालाई आराम दिने नरम र कुसन भएको जुत्ता लगाउने।
.
डाक्टरलाई कतिबेला भेट्ने?
यदि घरेलु उपायहरू अपनाउँदा पनि दुखाइ कम भएन, घुँडा अत्यधिक सुन्नियो, ज्वरो आयो, वा खुट्टा टेक्न नसक्ने अवस्था आयो भने तुरुन्त विशेषज्ञ डाक्टरको सल्लाह लिनुपर्छ। दुखाइलाई बेवास्ता गर्दा पछि घुँडा नै प्रत्यारोपण (Knee Replacement) गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
तपाईंको घुँडा र हड्डीसम्बन्धी कुनै पनि समस्याको सही पहिचान र आधुनिक प्रविधिबाट उपचार गर्न हामी सागर हस्पिटलमा सधैं तत्पर छौं।
– डा. गोपाल सागर डी.सी.
अर्थोपेडिक कन्सल्टेन्ट, सागर हस्पिटल
